Yaklaşık 400 bin nüfuslu İzlanda, yarın düzenlenecek referandumla Avrupa Birliği (AB) üyelik müzakerelerinin yeniden başlatılıp başlatılmayacağına karar verecek. Bu oylama, ülkenin değişen güvenlik dengeleri ve jeopolitik konumu ekseninde büyük önem taşıyor.
İzlanda, 2009’da AB’ye üyelik başvurusunda bulunmuştu. Müzakereler sürerken 2013’te AB karşıtı bir hükümetin göreve gelmesiyle süreç askıya alındı. 2024’te yapılan son seçimlerin ardından kurulan Sosyal Demokrat İttifakı liderliğindeki koalisyon, müzakerelerin yeniden başlatılması konusunda halka gitme kararı aldı.
Referandumdan ‘evet’ çıkması durumunda AB ile üyelik müzakereleri yeniden başlayacak. Bu sürecin tamamlanması halinde ise üyelik için ek bir referandum daha yapılacak. Yarınki oylama, ülkedeki ekonomik, siyasi ve egemenlik tartışmalarını yeniden alevlendiriyor. Özellikle Grönland-İzlanda-İngiltere (GIUK) hattındaki stratejik konumu, referandumun jeopolitik boyutunu güçlendiriyor.
AB üyeliği tartışmalarının merkezinde balıkçılık sektörü yer alıyor. İzlanda için ekonomik olduğu kadar ulusal kimlik ve egemenlik açısından da kritik öneme sahip olan bu sektörde, AB’nin Ortak Balıkçılık Politikası’na dahil olmanın karar alma yetkisini nasıl etkileyeceği endişesi hakim. Müzakereler ‘evet’ oyuyla başlarsa, balıkçılık en önemli gündem maddesi olacak.
Araştırmacı Tobias Etzold, AA muhabirine yaptığı açıklamada, İzlanda halkının AB’ye katılması halinde balıkçılık üzerindeki kontrolü kaybetme korkusuyla bağımsızlık ve egemenlik konularına öncelik verdiğini belirtti. Etzold, ikinci önemli etkenin güvenlik olduğunu, ABD’den askeri desteğin azalması ve NATO’nun zayıflaması durumunda ‘dışlanma korkusu’ yaşanabileceğini söyledi.
Etzold, ayrıca halkta ‘üyelik müzakerelerinin ne getireceğini görme’ yönünde bir merakın da etkili olabileceğini, bu nedenle gerçek üyelik faydalarına ikna olmasalar bile ‘evet’ oyu kullanılabileceğini ifade etti. Ordusu olmayan bir NATO üyesi olarak İzlanda’nın AB’nin güvenlik politikalarından ne kadar etkileneceği ise belirsizliğini koruyor. Etzold, AB’nin güvenlik kapasitesini geliştirmesi halinde bu konunun önem kazanabileceğini ancak şu an için NATO ve ABD’ye güvenmek zorunda olduklarını belirtti.
İzlanda’nın üye olmadan da çeşitli işbirliği anlaşmalarıyla AB’ye yakın olduğunu hatırlatan Etzold, değişen güvenlik ortamının daha fazla İzlandalıyı AB üyeliğinin avantajları konusunda ikna ettiğini sözlerine ekledi. AB Komisyonunun Genişlemeden Sorumlu Üyesi Marta Kos da İzlanda’nın 1-2 yıl içinde AB’ye üye olmaya hazır olabileceğini belirterek, referandumdan ‘evet’ çıkması halinde müzakerelerin hızla başlayabileceğini dile getirdi.
İzlanda, Avrupa Ekonomik Alanı (AEA) ve Schengen Bölgesi üyesi. NATO üyesi olmasına rağmen daimi ordusu bulunmuyor ve güvenliği büyük ölçüde NATO ile ABD’ye dayanıyor. Üyeliği savunanlar karar alma süreçlerine katılım ve ekonomik istikrarı öne sürerken, karşı çıkanlar mevcut düzenlemelerle Avrupa pazarına erişebildiklerini ve tam üyeliğin egemenlik kaybına yol açabileceğini düşünüyor.
ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland’a yönelik söylemleri de İzlanda’nın güvenlik politikasını etkiliyor. Trump’ın Grönland’ın ABD kontrolünde olması gerektiği yönündeki açıklamaları, Kuzey Atlantik’teki olası ABD-Danimarka geriliminin İzlanda’nın güvenlik pozisyonunu yeniden değerlendirmesine neden olabileceği şeklinde yorumlanıyor.
İzlanda medyasında yer alan anketler, halkın yüzde 51,3’ünün AB üyelik müzakerelerinin yeniden başlatılmasından yana olduğunu gösteriyor. Karşı çıkanların oranı ise yüzde 48,7. Referandumda başa baş bir sonucun çıkması bekleniyor.
